Opslag lithium batterijen / PGS 37-2

Lithium batterijen zijn inmiddels onmisbaar in ons dagelijks leven. Ze leveren energie aan smartphones, laptops, e-bikes, elektrische voertuigen, noodstroomvoorzieningen en industriële energieopslag. Tegelijkertijd brengen ze bijzondere veiligheidsrisico’s met zich mee, vooral tijdens opslag en transport. Brand of een zogeheten ‘thermal runaway’ kan leiden tot grote schade aan gebouwen, personeel en milieu.

In Nederland neemt het gebruik van lithium batterijen – en dus ook de opslag hiervan – sterk toe. Volgens het CBS zijn er in 2024 meer dan 150.000 opslaglocaties waar lithiumhoudende producten aanwezig zijn. Dit gaat van kleine magazijnen tot grote industriële centra. De verwachting is dat deze aantallen blijven groeien door de energietransitie en elektrificatie van ons transport en onze industrie.

Soorten lithium batterijen en gebruik

Lithium batterijen zijn chemische energieopslagmiddelen met een hoge energiedichtheid. Ze zijn er in verschillende typen:

·       Lithium-ion (Li-ion):

o   Veelgebruikt in consumentenelektronica, e-bikes en elektrische auto’s.

o   NMC (Nickel-Manganese-Cobalt) en LFP (Lithium-ijzerfosfaat) zijn de gangbare chemieën.

o   Het belangrijkste risico is de ‘thermal runaway’ bij oververhitting of mechanische beschadiging.

·       Lithium-metaal (Li-metal)

o   Gebruikt in knoopcellen, medische apparaten en sommige industriële toepassingen.

o   Zeer reactief, brandgevaar bij blootstelling aan water of luchtvochtigheid.

·       Solid-state batterijen

o   Deze batterijen bieden een hogere veiligheid door gebruik van vaste elektrolyt.

o   Solid-state batterijen zijn nog in ontwikkeling en nog niet wijdverbreid in industrie of consumentenmarkt.

Lithium batterijen worden gebruikt voor elektrische voertuigen, energieopslag (grote systemen in datacenters en zonne- of windparken) en voor consumenten en e-commerce in de vorm van onder andere e-bikes, powerbanks en gereedschap.

Meer informatie over lithium batterijen in het algemeen vind je op onze pagina Lithium batterijen.

Risico’s bij opslag van lithium batterijen

De opslag van lithium batterijen is risicovol vanwege:

·       De kans op een thermal runaway: een ongecontroleerde temperatuurstijging die brand of explosie veroorzaakt.

·       Het risico op brand: lithium-ion batterijen branden zonder zuurstof en conventionele blusmiddelen zijn beperkt effectief.

·       Het mogelijk vrijkomen van giftige dampen en lekkages: bij beschadigde cellen kunnen elektrolyt en metalen vrijkomen.

·       Het risico van kortsluiting en overspanning: dit geldt vooral voor beschadigde of defecte batterijen.

·       De hoge energie-inhoud van de batterijen: grotere batterijen hebben potentieel meer destructieve kracht bij incidenten.

Het risico verschilt per type batterij en per situatie (volledige pallets, losse cellen, defecte batterijen).

Wet- en regelgeving in Nederland

Lithium batterijen vallen onder een complexe mix van regels voor milieu, brandveiligheid en transport.

PGS 37-2

De belangrijkste richtlijn voor de opslag van lithiumhoudende energiedragers in verpakking is de PGS 37-2. Deze omvat richtlijnen voor de maximale opslaghoeveelheid per compartiment, brandwerende compartimentering en afstand, detectie- en blussystemen en noodprocedures en BHV. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen goede, afgekeurde en defecte batterijen met aparte eisen.

Omgevingsvergunning

Bedrijven die lithium batterijen willen opslaan moeten vaak een vergunning hebben volgens het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). De eisen voor de opslag zijn afhankelijk van hoeveelheid, type en risicocategorie van de opgeslagen batterijen. De activiteiten worden aangemerkt als milieubelastend, waardoor aanvullende rapportage of toetsing nodig kan zijn.

Overige regelgeving

Naast bovenstaande moet er bij de opslag van lithium batterijen rekening gehouden wordt met:

·       De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) en het Arbeidsomstandighedenbesluit (Arbobesluit). Hierin staan de verplichtingen voor veilige werkomstandigheden en ongevallenpreventie.

·       De Wet milieubeheer: opslag van afgedankte batterijen valt onder afvalstoffenbeheer.

·       Het ADR: regels voor tijdelijke opslag vóór transport.

·       ATEX-richtlijnen indien batterijen in explosiegevaarlijke omgevingen aanwezig zijn.

Toepassing PGS 37-2 richtlijn

De PGS 37-2 richtlijn is bedoeld voor de veilige opslag van lithiumhoudende energiedragers (cellen/batterijen/accu’s), het zij los of als onderdeel van een product, zoals vermeldt in tabel A van hoofdstuk 3.2 van het ADR. Hierbij wordt uitgegaan van een tabel met UN-codes die door de Verenigde Naties is opgesteld. Het gaat hierbij om UN 3171, UN 3166, UN 3480, UN 3481, UN 3090, UN 3091 en UN 3536. In tabel 2 uit de PGS 37-2 staat per energiedrager welke ondergrens er geldt voor toepassing van de richtlijn.

In de PGS worden 10 zogeheten ‘typicals’ benoemd: dit zijn verschillende soorten opslagvoorzieningen van verschillende formaten. De typicals worden opgedeeld in 3 categorieën:

• Kleine opslagvoorzieningen (typical 1a t/m 1e)
• Middelgrote opslagvoorzieningen (typical 2a t/m 2c)
• Grote opslagvoorzieningen (typical 3a en 3b)

Per typical staat vastgelegd hoe de opslag van lithiumhoudende energiedragers dient plaats te vinden.

Risicobenadering

In de PGS 37-2 wordt uitgegaan van een basisveiligheidsniveau waar bij alle type opslagen sprake van is. De richtlijn is gebaseerd op een risicobenadering waarbij met scenario’s wordt gewerkt. Ieder scenario bestaat uit een reeks opeenvolgende gebeurtenissen die tot een ongewenste gebeurtenis kunnen leiden.

Per scenario staat in het beschreven doel hoe je de kans op de ongewenste gebeurtenis zoveel mogelijk kunt beperken en hoe je de nadelige gevolgen van die gebeurtenis kunt voorkomen/zoveel mogelijk kunt beperken. Vervolgens wordt per typical een lijst aan oorzaakscenario’s en een lijst aan gevolgscenario’s gegeven.

Oorzaakscenario’s

S1 Ontwerp- en/of fabricagefout in energiedrager

S2 Fout tijdens laadproces in de opslag

S3 Veroudering tijdens opslag

S4 Kortsluiting door water

S5 Blikseminslag

S6 Externe aanstraling

S7 Mechanische impact van buitenaf

S8 Beschadiging van energiedrager door vallen

S9 Beïnvloeding door andere stoffen (gemengde opslag)

S15 Fouten in energiedragers als gevolg van gebruik, defecten of beschadigingen

Gevolgscenario’s

S10 Brand in de energiedrager

S11 Drukopbouw of explosie binnen energiedrager

S12 Vrijkomen van bijtende en toxische stoffen

S13 Escalatie naar andere energiedragers

S14 Escalatie naar de omgeving

Doelen in de PGS 37-2

Alle in de PGS 37-2 genoemde maatregelen zijn bedoeld om risico’s te verminderen. Het gaat hier om risico’s op het vlak van omgevingsveiligheid, arbeidsveiligheid en brand- en rampenbestrijding.

In de PGS 37-2 worden 13 doelen omschreven:

• D1: Ervoor zorgen dat energiedragers op de juiste wijze worden opgeslagen afhankelijk van hun aard en status.
• D2: Ervoor zorgen dat de status van energiedragers in de opslag gecontroleerd wordt en dat actie wordt genomen op verandering van status.
• D3: Ervoor zorgen dat energiedragers met een groot risico voor een thermal runaway apart opgeslagen worden in een aparte opslagvoorziening (quarantaineopslag)
• D4: Ervoor zorgen dat laden alleen plaatsvindt op daarvoor aangewezen locaties en dat het laadproces beheerst wordt.
• D5: ervoor zorgen dat energiedragers worden opgeslagen onder de juiste condities en omstandigheden.
• D6: Voorkomen van escalatie naar de opslagvoorziening van energiedragers of van opslagvoorziening naar de omgeving.
• D7: Bestrijding en beheersing van de relevante scenario’s (zoals omgevingsbrand, thermal runaway en brand in een energiedrager) om escalatie te voorkomen.
• D8: De betrouwbaarheid van stellingen waarborgen.
• D9: Ervoor zorgen dat personeel beschikt over de juiste competenties voor de uit te voeren werkzaamheden.
• D10: Voorkomen van negatieve effecten op energiedragers door andere goederen, werkzaamheden of installaties.
• D11: Bescherming tegen overspanningspieken.
• D12: Ervoor zorgen dat adequaat wordt gehandeld bij noodsituaties.
• D13: Het voorkomen van hoge concentraties gevaarlijke gassen of dampen.

Maatregelen PGS 37-2 en gelijkwaardige maatregelen

Bij bovenstaande doelen hoort een set van 74 maatregelen, welke terug te vinden zijn in hoofdstuk 7 van de PGS 37-2.

Kun je als bedrijf niet voldoen aan de PGS 37-2? Dan moet er gekeken worden naar gelijkwaardige maatregelen. Of de alternatieve maatregel geaccepteerd wordt hangt af van de wettelijk grondslag van de maatregel (omgevingsveiligheid, brandpreventie omgevingsveiligheid, arbeidsveiligheid of brand- en rampenbestrijding).

In hoofdstuk 8 van de PGS 37-2 is meer informatie over gelijkwaardige maatregelen terug te vinden.

Gebruik PGS 37-2

Als bedrijf dat lithiumhoudende energiedragers opslaat kun je de PGS 37-2 op 3 verschillende manieren gebruiken:

• Je bekijkt de situatie vanuit hoofdstuk 4 van de richtlijn (Scenario’s > Doelen > Maatregelen)
• Je bekijkt de situatie vanuit hoofdstuk 6 van de richtlijn (Doelen > Maatregelen > Scenario’s)
• Je bekijkt de situatie vanuit hoofdstuk 7 van de richtlijn (Maatregelen > Doelen > Scenario’s)

Praktische uitdagingen opslag lithium batterijen

Bij de opslag van lithium batterijen zijn er meerdere praktische uitdagingen. Zo speelt een goede communicatie een belangrijke rol. Dit is alleen lastig wanneer er binnen het bedrijf internationale chauffeurs werken die de Nederlands, Engelse of Duitse niet goed machtig zijn. Ook kan personeel onvoldoende kennis hebben over de risico’s en noodprocedures, wat kan leiden tot vertraging in het handelen of onveilig handelen bij incidenten.

Gebrek aan procedures is een tweede aandachtspunt binnen bedrijven. Incidenten ontstaan vaak door ontbrekende of onvoldoende veiligheidsinstructies. Onvoldoende scheiding van batterijen en onvoldoende compartimentering kunnen daarbij het risico op kettingreacties bij brand verhogen.

Volgens kennisinstituut NIPV ontstaat meer dan 70% van de incidenten door defecte of beschadigde batterijen. Brand en rookontwikkeling zijn de meest voorkomende problemen.

Een voorbeeld waar het misging was de brand in januari 2025 bij de opslag van batterijen van Tesla in Tilburg. Het ging hier om smeulende batterijen, waarbij de sprinklerinstallatie gelukkig voorkwam dat de brand zich verder uitspreidde binnen het gebouw. Na ontruiming bleken er geen gewonden te zijn. De brandweer gebruikte een zogenaamde ‘dunk tank’ (met water gevulde container) om de batterijen af te koelen. De brand was binnen een uur onder controle. Er loopt een onderzoek naar de exacte oorzaak.

Toekomstige ontwikkelingen lithium batterijen

In de toekomst zullen er steeds meer verschillende soorten lithium batterijen op de markt zijn. Naar verwachting zullen er meer lithium-ijzerfosfaat- (LFP) en zogeheten ‘solid state’-batterijen bijkomen.

Sinds de ingang van de EU Battery Regulation in 2023 gelden er striktere eisen voor productie, transport, gebruik en recycling van lithium batterijen. Zo moeten vanaf 2026 batterijen voorzien zijn van een QR-code die toegang geeft tot een digitaal ‘batterijpaspoort’ met uitgebreide productinformatie. Het batterijpaspoort wordt naar verwachting in 2027 verplicht voor batterijen van elektrische voertuigen en lichte transportmiddelen (zoals e-bikes en e-scooters).

Gekeken naar recycling zal naar verwachting de recyclingcapaciteit van batterijen aanzienlijk toenemen. Nieuwe Europese regelgeving streeft er ook naar om recycling en hergebruik veiliger en makkelijker te maken door fabrikanten te verplichten om hun batterijen verwijderbaar te maken.

Gezien alle ontwikkelingen in batterijen-land zal en moet de PGS 37-2 in ontwikkeling blijven. De richtlijn moet meegaan met technologische ontwikkelingen. Zo kunnen nieuwe opslagmethoden (zoals in containers verpakte software met automatische koeling of detectie) tot aanpassing van de veiligheidsafstanden leiden. Ook worden data-gestuurde monitoring en ‘early warning’-systemen steeds belangrijker om risico’s te beperken zonder grote afstanden te hoeven aanhouden.

Bij het RIVM en NIPV lopen onderzoeken naar de milieueffecten van rook- en bluswater bij lithiumbranden, wat in toekomstige versies van de PGS waarschijnlijk ook verwerkt zal worden.

ABC-classificatie lithium batterijen

In de leaflet ‘ABC-classificatie lithium batterijen’ worden lithium batterijen in 3 klassen opgedeeld (A/B/C). Deze classificatie is bedoeld om tot het juiste beschermingsniveau voor de opslag van deze verschillende klassen batterijen in gesprinklerde gebouwen te komen. 

Leaflet ABC-classificatie lithium batterijen

Meer informatie?

De volgende links bieden meer informatie over de veilige opslag van lithium batterijen:

PGS 37-2 (Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen)
Onderzoeken naar batterijen (NIPV)

Verkenning mogelijke maatregelen bij de opslag van lithium-ion batterijen in brandcompartimenten groter dan 2500m²(NIPV)

Aanvullende maatregelen voor veilige opslag van lithium-ion batterijen in grote brandcompartimenten (NIPV)

Batterijmanagementsysteem en thermal runaway (NIPV)

Rekenmethode omgevingsveiligheid lithiumhoudende energiedragers (RIVM)

Op onze pagina’s Lithium batterijen in het algemeen en Transport van lithium batterijen is nog meer informatie over deze onderwerpen terug te lezen.