Het vervoer van gevaarlijke stoffen is internationaal gereguleerd om de veiligheid van zowel mens als milieu te waarborgen. Afhankelijk van het transportmiddel zijn er verschillende regelgevingen van toepassing.

ADR

Het ADR (Accord européen relatif au transport international des marchandises Dangereuses par Route) is de overeenkomst betreffende het internationale vervoer van gevaarlijke goederen over de weg binnen Europa. Het omvat voorschriften voor classificatie, verpakking, etikettering en documentatie van gevaarlijke stoffen. Het verdrag is bedoeld voor bedrijven die betrokken zijn bij het wegvervoer van gevaarlijke stoffen, zoals transporteurs, verladers en logistieke dienstverleners.

Op de website GevaarlijkeStoffen.eu is het ADR in boekvorm te verkrijgen.

Ontstaan van het ADR

Het ADR werd op 30 september 1957 in Genève opgesteld onder auspiciën van de Verenigde Naties (VN) en trad in werking op 29 januari 1968. De belangrijkste drijfveer achter het ADR was om internationale regelgeving te harmoniseren en de veiligheid bij het transport van gevaarlijke goederen te waarborgen. Sindsdien is het ADR regelmatig bijgewerkt, waarbij elke twee jaar een nieuwe versie wordt gepubliceerd om de voorschriften aan te passen aan technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen.

Het ADR wordt beheerd door de Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (UNECE). Hoewel de naam verwijst naar internationaal transport, is de regelgeving vaak ook in nationale wetgeving opgenomen, zodat deze van toepassing is op binnenlands vervoer.

Implementatie in de Nederlandse wetgeving

In Nederland is het ADR geïmplementeerd in de Wet vervoer gevaarlijke stoffen (WVGS) en het Besluit vervoer gevaarlijke stoffen (BVGS). Handhaving gebeurt door de ILT (Inspectie Leefomgeving en Transport) en de politie.

Eisen van het ADR

Het ADR bevat een breed scala aan voorschriften, waaronder:

• Classificatie van gevaarlijke stoffen: Stoffen worden op basis van hun gevaarlijke eigenschappen ingedeeld in klassen.
• Verpakkingsvoorschriften: Afhankelijk van de stof gelden er specifieke eisen voor verpakking en etikettering.
• Etikettering en kenmerking: Er zijn specifieke symbolen en markeringen nodig om het gevaar van een stof zichtbaar te maken.
• Vervoersdocumenten: Een vervoersdocument (vrachtbrief) met specifieke gegevens over de lading is verplicht.
• Constructievoorschriften voor voertuigen en tanks: Er gelden technische eisen aan voertuigen en tanks die gevaarlijke stoffen vervoeren.
• Opleidingseisen voor chauffeurs: Chauffeurs moeten een ADR-certificaat behalen en bijhouden.
• Laden, lossen en vervoeren: Er zijn specifieke procedures en beperkingen voor het laden, lossen en transporteren van gevaarlijke stoffen.
• Vrijstellingen en uitzonderingen: In sommige gevallen gelden minder strenge regels, afhankelijk van bijvoorbeeld de hoeveelheid gevaarlijke stof.

Het ADR stelt verschillende eisen aan het vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg. De eisen zijn afhankelijk van:

• De hoeveelheid vervoerde stof: zo kunnen bijvoorbeeld kleine hoeveelheden onder de 1000-puntenregeling
• Het type vervoermiddel: Tankwagens hebben strengere eisen dan stukgoedtransport.
• De verpakkingsgroep:
  • Groep I – Zeer gevaarlijk
  • Groep II – Gevaarlijk
  • Groep III – Minder gevaarlijk

Naast bovenstaande gelden er ook eisen voor training en certificering van personeel en chauffeurs, periodieke controles en keuringen van voertuigen, tanks en verpakkingen en ongevallen-rapportage en nooddiensten in geval van calamiteiten.

Indelingscriteria van gevaarlijke stoffen

Gevaarlijke stoffen worden in het ADR ingedeeld in 9 klassen, gebaseerd op hun eigenschappen:

• Klasse 1 – Explosieve stoffen en voorwerpen
• Klasse 2 – Gassen (brandbaar, niet-brandbaar, giftig)
• Klasse 3 – Brandbare vloeistoffen
• Klasse 4 – Brandbare vaste stoffen en zelfontledende stoffen
  • 1 Brandbare vaste stoffen
  • 2 Stoffen die spontaan kunnen ontbranden
  • 3 Stoffen die in contact met water brandbare gassen vormen
• Klasse 5 – Oxiderende stoffen en organische peroxiden
  • 1 Oxiderende stoffen
  • 2 Organische peroxiden
• Klasse 6 – Giftige en infectueuze stoffen
  • 1 Giftige stoffen
  • 2 Infectueuze stoffen
• Klasse 7 – Radioactieve materialen
• Klasse 8 – Bijtende stoffen
• Klasse 9 – Diverse gevaarlijke stoffen en voorwerpen

Binnen elke klasse worden stoffen verder ingedeeld op basis van hun gevaarlijke eigenschappen, bijvoorbeeld de mate van giftigheid, brandbaarheid of reactiviteit.

Relatie tussen het ADR en UN-nummers

UN-nummers (United Nations-nummers) zijn viercijferige codes die door de Verenigde Naties aan gevaarlijke stoffen en mengsels zijn toegekend. Elke stof met gevaarlijke eigenschappen krijgt een uniek UN-nummer, bijvoorbeeld:

• UN1203 – Benzine
• UN1090 – Aceton
• UN1017 – Chloor
• UN1993 – Brandbare vloeistoffen, n.e.g. (niet elders gespecificeerd)

Het ADR gebruikt UN-nummers om gevaarlijke stoffen te identificeren en stelt specifieke voorschriften vast voor hun verpakking, etikettering, transport en documentatie. Elk UN-nummer wordt gekoppeld aan specifieke gevaareigenschappen en risicobeperkingen.

Relatie tussen het ADR, etiketten en kenmerkingsborden

Etiketten

Het ADR gebruikt gestandaardiseerde etiketten om de gevaren van stoffen snel en visueel weer te geven. Dit gebeurt via gevarenetiketten. Elke gevaarlijke stof moet tijdens het transport correct worden gemarkeerd met een dergelijk gevarenetiket.

De etiketten zijn verplicht op verpakkingen en voertuigen en zijn herkenbaar aan hun ruitvorm en kleurcode. Dit zijn verschillende etiketten behorende bij de diverse ADR-gevarenklassen:

Kenmerkingsborden

Voertuigen die gevaarlijke stoffen vervoeren, moeten voorzien zijn van:

• Oranje ADR-borden: Deze zijn verplicht aan de voor- en achterzijde van voertuigen.
• Een Kemler-code (gevarenidentificatienummer): Dit tweecijferige getal boven een UN-nummer geeft het gevaarstype aan, bijv.:
  • 33 = Zeer brandbare vloeistof
  • 268 = Giftige en bijtende stof

Vrijstellingen binnen het ADR

Het ADR kent verschillende vrijstellingen, afhankelijk van factoren zoals de hoeveelheid gevaarlijke stoffen of de verpakkingswijze. Belangrijke vrijstellingen zijn:

• Vrijstelling op basis van hoeveelheid: Kleine hoeveelheden gevaarlijke stoffen (per colli) vallen onder de beperkte hoeveelheden (LQ – Limited Quantities) of vrijgestelde hoeveelheden (EQ – Excepted Quantities).
• Vrijstelling voor particuliere gebruikers: Gevaarlijke stoffen die als consumentengoederen worden verkocht, vallen vaak buiten het ADR.
• Vrijstelling op basis van gebruik: Bepaalde stoffen, zoals brandstof in voertuigtanks, zijn onder voorwaarden vrijgesteld.

Voordat gevaarlijke goederen in beperkte hoeveelheden (LQ) in gecombineerde verpakkingen over de weg worden verzonden, moeten er verschillende stappen genomen worden. In eerste instantie is het belangrijk om te weten wat het UN-nummer, de verpakkingsgroep en de naam van de gevaarlijke stof is. Deze informatie is terug te vinden in punt 14 van het SDS dat door de leverancier bijgeleverd is.

Een overzicht van de vereisten voor LQ-verpakkingen voor ADR-transport:

• Markering:
  • De verpakking moet het icoon voor LQ-verpakkingen omvatten;
  • De randdikte moet 2 mm zijn;
  • De markering moet goed zichtbaar en leesbaar zijn en bestand zijn tegen weersinvloeden.
• Binnenverpakking: De hoeveelheid moet gelijk zijn aan de in kolom 7a van “Tabel A” aangegeven hoeveelheid gevaarlijke goederen (ADR Hoofdstuk 3.2).
• Buitenverpakking: De buitenverpakking moet voldoen aan de vereisten omschreven in paragraaf 3.4.1 (f) van ADR hoofdstuk 6.1.4. Let op: een gewone kartonnen verpakking is niet geschikt. De verzendklare verpakking mag niet meer wegen dan 30 kg (brutogewicht).
• Vervoersdocument: Een vervoersdocument is niet verplicht, maar het is wel belangrijk dat de vervoerder weet wat het totale brutogewicht van de te vervoeren goederen is.

ADR-certificaten voor chauffeurs

Chauffeurs die gevaarlijke stoffen vervoeren hebben een ADR-certificaat nodig. Dit wordt behaald via een opleiding en examen en moet elke 5 jaar worden vernieuwd. Er zijn verschillende certificaten:

• Basis ADR-certificaat: Voor colli- en stukgoedvervoer.
• ADR Tank-certificaat: Voor vervoer in tankwagens.
• Klasse 1 en Klasse 7 certificaat: Voor explosieve of radioactieve stoffen.

Meer informatie?

Meer informatie over de verpakkingsgroepen, verpakkingsinstructies en de vereisten voor goedgekeurde verpakkingen is te vinden op de website van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).