“De chemische keten in 2026: in compliance en succesvol in een turbulente wereld”. Dat was het centrale thema van de 14e editie van de Chemiebeurs, georganiseerd door branchevereniging VNCW. Experts van onder meer het Ministerie van IenW, ChemistryNL, Rijkswaterstaat/IPLO en VNCW deelden hun inzichten over wetgeving, compliance, veiligheid en de praktijk van het opslaan en transporteren van gevaarlijke stoffen, met een scherpe blik op de toekomst van de sector.
Vooruitkijken in een veranderende wereld
De toekomst van de chemische logistiek wordt door uiteenlopende ontwikkelingen bepaald. De snelle opkomst van AI biedt nieuwe mogelijkheden voor de sector, terwijl tegelijkertijd geopolitieke spanningen de kwetsbaarheid van de keten vergroten en wet- en regelgeving voortdurend in beweging is. Voor bedrijven betekent dit dat ontwikkelingen niet alleen moeten worden gevolgd, maar ook tijdig naar de eigen bedrijfsvoering moeten worden vertaald.
Onze sector loopt volgens Jos van Hillegersberg, Scientific director van de Jheronimus Academy of Data Science, niet voorop wat AI betreft, maar is bij uitstek geschikt voor een snelle inhaalslag. De technologie kan onder meer worden ingezet voor een betere coördinatie in de logistieke keten, het voorspellen van vraag en verstoringen, het analyseren van knelpunten in processen en het ondersteunen van planners. Ook AI Agents bieden nieuwe mogelijkheden doordat zij in samenwerking met elkaar snel tot een acceptabele oplossing kunnen komen.
Tegelijkertijd brengt AI risico’s met zich mee. Er wordt gevreesd voor onvoorspelbaar en on-uitlegbaar gedrag, afhankelijkheid van technologieleveranciers en maatschappelijke impact. Aandacht voor AI Governance, beveiliging, uitlegbaarheid en compliance van algoritmen is daarom noodzakelijk.
Die behoefte aan vooruitkijken geldt niet alleen voor technologische ontwikkelingen. De toenemende geopolitieke druk maakt de Nederlandse chemische logistiek als strategische en vitale schakel binnen de Europese economie kwetsbaarder. De sterke internationale verwevenheid van grondstoffen, productie en transport maakt de chemische keten gevoelig voor conflicten, sancties, handelsbeperkingen en verstoringen van logistieke routes. Tegelijkertijd staat de concurrentiepositie van de Europese chemie onder druk door hogere productiekosten, lagere capaciteitsbenutting en toenemende mondiale concurrentie.
Volgens Jacqueline Vaessen, voorzitter van het sectorbestuur Chemie en Materialen bij ChemistryNL, vraagt dit om een verschuiving van kosten en snelheid naar zekerheid en weerbaarheid. Nederland heeft door zijn chemische clusters, de Rotterdamse haven, logistieke infrastructuur en kennisecosystemen een strategische positie in deze ketens, maar is daardoor ook afhankelijk van mondiale grondstoffenstromen. Diversificatie van grondstoffen en leveranciers, investeringen in energie- en logistieke infrastructuur, innovatie en publiek-private samenwerking zijn volgens Vaessen nodig om die weerbaarheid te versterken. De chemische logistiek moet daarbij worden beschouwd als vitale infrastructuur en weerbaarheid moet een structureel onderdeel worden van de bedrijfsstrategie.
Regelgeving vraagt om anticiperen
Ook de regelgeving omtrent de opslag en het transport van gevaarlijke stoffen vraagt om voortdurend vooruitkijken. De juridische verankering van de PGS 15 en PGS 37-2 in de Omgevingswet brengt een verschuiving naar scenario-gebaseerde risicobeheersing met zich mee. Luciën Govaert, voorzitter van VNCW, lichtte toe hoe beide richtlijnen via de doelenbepalingen van het Besluit activiteiten leefomgeving juridisch worden verankerd. Tegelijkertijd richtte hij de blik op ADR 2027, met nieuwe ontwikkelingen rond het vervoer van lithiumbatterijen, de toelating van emissievrije voertuigen en geharmoniseerde richtlijnen voor EU-weginspecties.
Die veranderingen raken rechtstreeks aan de dagelijkse praktijk van bedrijven. Dat werd onder meer zichtbaar in de bijdrage van Ivo Erens (de ViB fabriek) aangaande productregelgeving en de bijdrage van IPLO/IenW over de opslag van lithium-ion batterijen. Erens benadrukt dat de verantwoordelijkheid een aansprakelijkheid van bedrijven verandert met de regelgeving rondom gevaarlijke producten van buiten de EU. Erens: “Zorg dat je weet waar je aan toe bent.” Wat de toepasbaarheid van de regels rondom de opslag van lithium batterijen betreft krijgen Bianca van Kooij van IPLO en Stefan Kortekaas van IenW veel vragen binnen. In hun presentatie gingen zij in op veelvoorkomende praktijkvragen en benadrukten ze het belang van een realistische voorbereiding op toekomstige wetgeving.
Voor bedrijven betekent veranderende regelgeving bovendien niet alleen dat zij hun processen moeten aanpassen, maar ook dat zij rekening moeten houden met financiële en juridische consequenties. Gerrit van der Veen, advocaat bij AKD, lichtte de verplichtingen rond financiële zekerheid onder de Omgevingswet toe. Voor bepaalde risicovolle activiteiten is het verplicht financiële zekerheid te stellen, onder meer voor specifieke Seveso-inrichtingen en IPPC-installaties voor de basischemie. Deze zekerheid dient onder meer voor het dekken van aansprakelijkheid bij milieuschade.
Veiligheid vraagt om kritisch blijven kijken
Ook op het gebied van brandveiligheid vraagt de veranderende praktijk om een kritische blik op bestaande oplossingen. Vijf recente incidenten rond (on)gewenste activering van Hi-Ex-systemen in Midden- en West-Brabant laten zien dat faalrisico’s vooraf nog te vaak worden onderschat. Zo kan schuim uit het beoogde brandcompartiment stromen en blijkt een Hi-Ex-systeem bovendien niet voor ieder type opgeslagen goederen geschikt. Jörgen van Trijp, Adviseur RBCB bij Veiligheidsregio MWB: “Een deugdelijke verificatie en het strak borgen van beheer zijn daarom cruciaal.”
Diezelfde noodzaak om bestaande oplossingen opnieuw tegen het licht te houden speelt bij de overgang van fluorhoudend naar fluorvrij blusschuim. Door steeds strengere beperkingen op PFAS is deze transitie in een stroomversnelling gekomen. Volgens Jan de Bruin, directeur Sales en Operations bij ANSUL Solutions, gaat het daarbij niet alleen om het vervangen van het blusmiddel. De Bruin: “De transitie vraagt ook om een andere manier van kijken naar bestaande oplossingen, processen en verantwoordelijkheden. Praktijkervaringen uit diverse projecten laten daarbij zien waar knelpunten en valkuilen ontstaan, maar ook welke kansen er zijn op het gebied van veiligheid, duurzaamheid en bedrijfsvoering.”
Op naar de toekomst
De verschillende ontwikkelingen die tijdens de Chemiebeurs aan bod kwamen, hebben daarmee één ding gemeen: stilstaan is geen optie voor de chemische logistiek. Of het nu gaat om AI, geopolitieke weerbaarheid, veranderende regelgeving of nieuwe veiligheidsrisico’s: bedrijven zullen voortdurend moeten blijven anticiperen. Door wendbaar te blijven, compliance te verankeren in de strategie en kennis binnen de keten actief te delen, bouwt de sector aan een veilige, verantwoorde en toekomstbestendige chemische keten.
